چاپ کردن این صفحه

سندروم تحریک بیش از حد تخمدان ها

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان ها (OHSS) ، بعد از تزریق داروهای هورمونی جهت لقاح خارج رحمی (IVF) اتفاق می افتد.
تزریق داروهای هورمونی ناباروری ، رشد تخمک ها را در تخمدان ها تحریک می کند، مقادیر بیش از حد این هورمون ها در بدن شما منجر به بروز سندرم تحریک بیش از حد تخمدان ها (OHSS) می شود که در این حالت تخمدان ها ورم می کند و درد ایجاد می شود.

تعیین دقیق میزان داروی هورمونی که شما باید استفاده کنید تا منجر به این عارضه نشود ، مشکل است. تعداد کمی از زنان دچار موارد شدید این سندرم می شوند که باعث افزایش سریع وزن ، درد شکم ، استفراغ و تنگی نفس می گردد، میزان متوسط تا شدید OHSS در تقریباً 5-1 درصد سیکل های دارویی اتفاق می افتد.

تعریف سندرم تحریک بیش از حد تخمدان و انواع آن
در اغلب موارد، OHSS در طول درمان های باروری با استفاده از داروهای خوراکی، مانند کلومیفن (Clomid, Serophene) اتفاق می افتد. گاهی OHSS خود به خودی اتفاق می افتد و مربوط به درمان های باروری نیست.

انواع آن :

برای درک OHSS و مدیریت آن ابتدا باید از شدت آن، (1) OHSS خفیف، (2) OHSS متوسط، و (3) OHSS شدید، آگاه باشید.

1.  OHSS خفیف به شرح زیر طبقه بندی می شود:

•  درجه 1 - اختلال و ناراحتی شكم
•  درجه 2 - بیماری درجه 1 به علاوه تهوع، استفراغ، و / یا اسهال، و همچنین بزرگ شدن 5-12 سانتی متری تخمدان

 2.  OHSS متوسط به شرح زیر طبقه بندی می شود:

•  درجه 3 - ویژگی های OHSS خفیف به علاوه شواهد سونوگرافی از آسیت

3.  OHSS شدید به شرح زیر طبقه بندی می شود:

•  درجه 4 - ویژگی های OHSS متوسط نسبت به علائم بالینی آسیت و / یا هیدورتراکس و مشکلات تنفسی
•  درجه 5 - تمام موارد فوق به اضافه تغییر در حجم خون، افزایش ویسکوزیته خون به علت ناهنجاری انعقادی و کاهش پرفیوژن کلیوی و عملکرد.

 علائم تحریک بیش از حد تخمدان    

نشانه های سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان اغلب در عرض 10 روز پس از استفاده از داروهای تزریقی برای تحریک تخمک گذاری آغاز می شود. علائم می تواند از خفیف تا شدید باشد و ممکن است در طول زمان بدتر شود یا بهبود یابد.

OHSS خفیف تا متوسط

علائم سندرم خفیف تا متوسط هایپر استیمولیشن تخمدان عبارتند از:

•  درد خفیف تا متوسط شکمی
•  التهاب شکمی یا افزایش اندازه دور کمر
•  حالت تهوع
•  استفراغ
•  اسهال
•  رطوبت در ناحیه تخمدانها
•  افزایش ناگهانی وزن بیش از 6.6 پوند (3 کیلوگرم)

بعضی از خانم هایی که از داروهای باروری تزریقی استفاده می کنند، دچار فرم خفیفی از OHSS می شوند که بعد از حدود یک هفته از بین می رود. اگر بارداری رخ دهد، علائم OHSS ممکن است بدتر شود و چند روز تا چند هفته ادامه یابد.

OHSS شدید

با سندرم هایپر استیمولیشن شدید تخمدان، ممکن است مشکلات زیر ایجاد شود:

•  افزایش سریع وزن – به عنوان مثال 33 تا 44 پوند (15 تا 20 کیلوگرم) در عرض پنج تا 10 روز
•  درد شدید شکم
•  تهوع و استفراغ شدید
•  لخته شدن خون در پاها
•  کاهش ادرار
•  تنگی نفس

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر از درمان های باروری استفاده کرده اید و علائم سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان را تجربه می کنید، به پزشک خود اطلاع دهید.  اگر در طول درمان باروری شما مشکلات تنفسی و یا درد در پاها داشتید، با پزشک خود تماس بگیرید. این حالت ممکن است یک وضعیت فوری را نشان دهد که نیازمند مراقبت های پزشکی فوری دارد.

چه افرادی در معرض خطر OHSS هستند؟

زنان جوان زیر 30 سال که دارای سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) که فولیکول های زیادی در تخمدان خود دارند در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به OHSS هستند.
خانم های مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک که لاغر هستند نیز بیشتر مستعد ابتلا به این سندرم می باشند.

علت ایجاد سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

علت سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان به طور کامل درک نمی شود، اما داشتن سطح بالایی از گنادوتروپین کوریون (هورمون انسانی) - هورمونی که معمولا در دوران بارداری تولید می شود – باعث این مشکل می شود. رگ های خونی تخمدان به طور غیر طبیعی به HCG واکنش نشان می دهند و شروع به نشت مایع می کنند. این مایع تخمدان ها را تخریب می کند و گاهی اوقات مقدار زیادی به شکم منتقل می شود.

در طول درمان های باروری، HCG ممکن است به عنوان یک "عامل شروع کننده" عمل کند، به طوری که فولیکول بالغ تخمک خود را آزاد خواهد کرد. OHSS معمولا در عرض یک هفته پس از تزریق HCG دیده می شود. اگر در طی دوره درمان باردار شوید، OHSS ممکن است بدتر شود زیرا بدن شما در حین بارداری شروع به تولید HCG می کند. داروهای باروری تزریقی بیشتر از درمان با کلومیفن (داروهایی که به صورت قرصی به شما تزریق می شود) باعث ایجاد OHSS می شوند.

عوامل خطر در ورم تخمدان

عوامل موثر بر احتمال OHSS عبارتند از:

 سندرم تخمدان پلی کیستیک - یک اختلال شایع تولید مثل که دوره های قاعدگی نامنظم، رشد مو بیش از حد و ظاهر غیرمعمول تخمدان را در معاینه اولتراسوند نشان میدهد

•    تعداد زیادی از فولیکول ها
•    سن کمتر از 30 سال
•    وزن کم
•    سطح استراژن (استروژن) بالا قبل از عامل HCG
•    سابقه قبلی OHSS

در بعضی موارد، OHSS بر زنان مبتلا به فاکتورهای خطرناك تاثیر می گذارد.

چگونه می توان تحریک بیش از حد تخمدان را تشخیص داد؟

1- معاینه بیمار توسط پزشک: پزشک هرگونه افزایش وزن ، افزایش اندازه دور کمر و درد شکمی را در شما بررسی می کند.
2- سونوگرافی: چنانچه دچار سندرم تحریک بیش از حد تخمدان ها باشید ، سونوگرافی نشان می دهد که تخمدان های شما بزرگتر از حد طبیعی شده اند و ممکن است حاوی کیست های بزرگ نیز باشد ، طی درمان نازایی با داروها ، پزشک به طور منظم تخمدان های شما را با سونوگرافی از طریق واژن بررسی می کند.
3- آزمایش خون: پزشک توسط نتایج آزمایشات خون می تواند غلظت و الکترولیت های خون و همچنین عملکرد کلیه های شما را بررسی کند.

عوارض جانبیOHSS

حدود 1 تا 2 درصد از زنان تحت تحریک تخمدان، یک فرم شدید سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان را تجربه می کنند. OHSS شدید می تواند تهدید کننده زندگی باشد. عوارض ممکن عبارتند از:

•    جمع شدن مایع در شکم و گاهی قفسه سینه
•    اختلالات الکترولیتی (سدیم، پتاسیم، ...)
•    لخته های خون در عروق بزرگ، معمولا در پاها
•    نارسایی کلیه
•    چرخش تخمدان
•    پارگی کیست در تخمدان، که می تواند منجر به خونریزی جدی شود
•    مشکلات تنفسی
•    از دست دادن بارداری در اثر سقط جنین یا پایان بارداری به دلیل عوارض
 به ندرت، مرگ

پیشگیری از سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

برای کاهش شانس ابتلا به سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان، به یک برنامه فردی برای داروهای باروری نیاز خواهید داشت. از پزشک خود بخواهید تمام طول درمان، از جمله سونوگرافی مکرر برای بررسی فولیکول ها و آزمایش های خون برای بررسی سطح هورمون را بررسی کند.

راهکارهایی برای جلوگیری از OHSS عبارتند از:

1-  تنظیم یا تغییر دارو. پزشک شما از پایین ترین مقدار ممکن از گنادوتروپین ها برای رسیدن به اهداف تحریک تخمدان و تخمک گذاری استفاده می کند. تجویز داروهای متفورمین (Glucophage، Glumetza، ...) در طول تحریک تخمدان زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک ممکن است به جلوگیری از هایپر استیمولیشن کمک کند.

2-  اگر سطح استروژن شما بالا باشد یا تعداد زیادی از فولیکول های رشد کرده داشته باشید، ممکن است دکتر داروهای تزریقی را متوقف کند و چند روز قبل از دادن HCG که باعث تخمک گذاری می شود، منتظر بماند.

3-  اجتناب از استفاده از عوامل شروع . HCG از آنجایی که OHSS اغلب پس از تزریق HCG ایجاد می شود، جایگزینی برای HCG برای شروع با استفاده از آگونیست های Gn-RH مانند لوپرول می باشد که به عنوان راهی برای جلوگیری یا محدود کردن OHSS استفاده می شود.

4-  نطفه منجمد. اگر تحت IVF هستید، تمام فولیکولها (بالغ و نابالغ) ممکن است از تخمدان ها خارج شوند تا احتمال OHSS کاهش یابد. فولیکول های بالغ بارور و یخ زده هستند، و تخمدان ها مجاز به استراحت هستند. شما می توانید فرایند IVF را بعدا بعد از اینکه بدن شما آماده است، از سر بگیرید.

تشخیص این سندرم چگونه است؟

برای سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان، دکتر ممکن است بر اساس موارد زیر تشخیص دهد:
1-  معاینه فیزیکی
پزشک هر گونه افزایش وزن، سایز کمر و درد شکمی را در نظر می گیرد.
2- سونوگرافی
اگر OHSS داشته باشید، اولتراسوند ممکن است نشان دهد که تخمدان شما بزرگتر از حد معمول است و کیست های پر شده با مایع که در آن فولیکول ها رشد کرده اند، دیده شود. در طول درمان با داروهای باروری، دکتر به طور مرتب تخمدان را با سونوگرافی واژینال (سونوگرافی واژینال چگونه انجام می شود؟ ) بررسی می کند.

3- آزمایش خون
 بعضی از آزمایش های خون به پزشک اجازه می دهد تا غلظت خون و عملکرد کلیه را بررسی کند.

درمان سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان معمولا در عرض یک یا دو هفته یا در حین بارداری به طور خود به خودی درمان می شود. درمان با هدف بهبود، کاهش فعالیت تخمدان و اجتناب از عوارض می باشد:

درمان OHSS خفیف تا متوسط

OHSS خفیف به طور معمول به صورت خود به خودی درمان می شود. درمان OHSS متوسط می تواند شامل موارد زیر باشد:

•  داروهای ضد تهوع (قرص دمیترون برای چیست)، داروهای تجویزی یا هر دو
•  معاینات فیزیکی مکرر و اولتراسوند
•  اندازه گیری روزانه وزن و کمر برای بررسی تغییرات شدید
•  اندازه گیری میزان ادرار هر روزی که تولید می کنید
•  آزمایش خون برای کنترل کمبود آب، عدم تعادل الکترولیتی و سایر مشکلات
•  دریافت مایع مناسب
•  تخلیه مایع شکمی بیش از حد با استفاده از یک سوزن تزریق شده در حفره شکمی
•  جلوگیری از لخته شدن خون

درمان OHSS شدید

با OHSS شدید، ممکن است لازم باشد که برای نظارت و درمان تهاجمی، از جمله مایعات IV، در بیمارستان بستری شوید. پزشک شما ممکن است به شما یک دارو به نام کابرگولین به منظور کاهش علائم بدهد. در بعضی موارد، پزشک ممکن است به شما یک داروی دیگر - که به عنوان یک آنتاگونیست هورمون آزاد کننده گنادوتروپین(Gn-RH)  شناخته می شود بدهد تا به کاهش فعالیت تخمدان کمک کند.

عوارض جدی ممکن است نیازمند درمان های دیگری مانند جراحی برای کیست تخمدان پاره شده یا مراقبت های شدید برای عوارض کبدی یا ریه باشد. برای کاهش خطر ابتلا به لخته شدن خون در پاها ممکن است به داروهای ضد انعقاد نیاز داشته باشید.

شیوه زندگی و درمان های خانگی

اگر سندرم هایپر استیمولیشن تخمدان بهبود یابد، احتمالا می توانید روند روزانه خود را ادامه دهید. توصیه های دکتر را دنبال کنید، که ممکن است شامل این توصیه ها باشد:  برای کاهش درد ناشی از شکم، داروهای ضد بارداری مانند استامینوفن (Tylenol) را امتحان کنید، اما از ایبوپروفن (Advil, Motrin IB) یا ناپروکسن سدیم (Aleve) اجتناب کنید، زیرا این داروها با لقاح تخمک تازه بارور شده تداخل دارد.

 از مقاربت جنسی اجتناب کنید، زیرا ممکن است دردناک باشد و می تواند باعث تخریب کیست در تخمدان شما شود.
•    حفظ سطح فعالیت بدنی سبک، اجتناب از فعالیت های شدید.
•    خود را با مقیاس یکسان وزن کنید و هر روز اطراف شکم خود را اندازه گیری کنید.
•    اگر علائم و نشانه های شما بدتر می شود با دکتر خود تماس بگیرید.

توصیه های لازم در منزل
1- فعالیت بدنی سبک داشته باشید و از فعالیت های شدید خودداری کنید و از وارد شدن ضربه به شکم پرهیز نمایید.
2- هر روز خودتان را وزن کنید (با یک وزنه ثابت) و اندازه دور کمر خودر را بگیرید و هرگونه افزایش وزن و دور کمر را به پزشک اطلاع دهید.
3- از رابطه جنسی با همسر خود پرهیز کنید تا درمان شوید زیرا رابطه جنسی در این شرایط باعث ایجاد درد و پارگی کیست تخمدان ها می شود.
4- رژیم غذایی شما باید به صورتی باشد که از یبوست جلوگیری کند، بنابراین از سبزیجات ، میوه جات و مایعات فراوان استفاده کنید.
5- خوردن سفیده تخم مرغ به میزان 3-2 عدد در روز توصیه می شود.
6- در صورتیکه علایم بیماری شما بدتر شد ، به پزشک اطلاع دهید.